Luật cư trú cho người nước ngoài tại Slovakia đang thay đổi: Người Việt cần lưu ý gì khi gia hạn và chuyển đổi cư trú?

Trong nhiều năm qua, một trong những vấn đề khiến cộng đồng người nước ngoài tại Slovakia, trong đó có người Việt Nam, gặp khó khăn nhiều nhất chính là hệ thống cư trú và thủ tục tại cục ngoại kiều (cudzinecká polícia).

Tình trạng quá tải, khó đặt lịch, thời gian chờ kéo dài và các quy định thay đổi liên tục từng khiến không ít người rơi vào trạng thái lo lắng khi gia hạn cư trú, chuyển đổi mục đích cư trú hoặc xử lý hồ sơ cho người thân.

Tuy nhiên, từ năm 2025 và đặc biệt trong giai đoạn 2026, Slovakia bắt đầu áp dụng hàng loạt thay đổi lớn trong Luật cư trú cho người nước ngoài (Zákon o pobyte cudzincov). Những thay đổi này được Bộ Nội vụ Slovakia mô tả là bước chuyển từ “cơ chế khủng hoảng” sang hệ thống quản lý cư trú hiện đại và số hóa hơn.

Vậy thực tế có gì thay đổi? Ai sẽ được hưởng lợi và ai sẽ phải cẩn trọng hơn?

Vì sao Slovakia phải sửa luật cư trú?

Sau đại dịch Covid-19 và làn sóng người nước ngoài tăng mạnh những năm gần đây, hệ thống ngoại kiều Slovakia rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng.

Tại Bratislava hay Košice, việc đặt lịch online từng có thời điểm gần như “không thể”. Nhiều người phải chờ hàng tháng mới có lịch hẹn, trong khi giấy cư trú sắp hết hạn.

Do áp lực đó, Slovakia từng áp dụng nhiều biện pháp “tạm thời”, ví dụ tự động kéo dài hiệu lực cư trú hoặc nới lỏng một số thời hạn xử lý hồ sơ.

Tuy nhiên, từ năm 2025–2026, chính phủ Slovakia bắt đầu siết lại và đưa hệ thống quay về chế độ quản lý chuẩn, đồng thời tăng cường số hóa và kiểm soát chặt hơn.

Điểm khác biệt lớn nhất: Gia hạn cư trú sẽ không còn “tự động kéo dài”

Đây là thay đổi rất quan trọng mà nhiều người Việt cần lưu ý.

Trong giai đoạn trước, do hệ thống quá tải, nhiều trường hợp cư trú được xem là vẫn hợp lệ dù chưa giải quyết xong hồ sơ gia hạn.

Tuy nhiên theo sửa đổi mới, cơ chế “kéo dài tự động” này sẽ dần chấm dứt. Bộ Nội vụ Slovakia khuyến nghị người nước ngoài phải chủ động gia hạn đúng hạn và chuẩn bị hồ sơ sớm hơn trước rất nhiều.

Điều này có nghĩa:

• không nên chờ sát ngày hết hạn mới đặt lịch,
• không nên phụ thuộc vào “gia hạn ngầm” như giai đoạn trước,
• các trường hợp cư trú không được gia hạn đúng quy định có thể bị mất hiệu lực.

Đặc biệt với những người:

• kinh doanh,
• lao động,
• đoàn tụ gia đình,
• hoặc chuyển đổi mục đích cư trú,

việc theo dõi thời hạn hồ sơ sẽ quan trọng hơn trước rất nhiều.

Chuyển đổi mục đích cư trú: Luật mới siết chặt hơn

Một thay đổi lớn khác liên quan tới việc chuyển đổi mục đích cư trú (zmena účelu pobytu).

Trước đây, nhiều người sau khi sang Slovakia theo diện:

• học tập,
• lao động,
• hoặc kinh doanh,

có thể tương đối linh hoạt chuyển đổi mục đích cư trú ngay tại Slovakia.

Tuy nhiên từ các sửa đổi mới có hiệu lực từ 1.7.2025, Slovakia bắt đầu áp dụng nhiều điều kiện chặt hơn.

Ví dụ:

• Người có cư trú kinh doanh sẽ không thể chuyển sang mục đích khác quá dễ dàng như trước.
• Người có cư trú lao động muốn chuyển sang kinh doanh phải chờ ít nhất 12–24 tháng trong một số trường hợp.
• Sinh viên nước ngoài cũng bị hạn chế việc đổi trực tiếp sang cư trú lao động nếu chưa hoàn thành chương trình học tại Slovakia.

Theo các luật sư di trú tại Slovakia, mục tiêu của chính phủ là hạn chế tình trạng sử dụng một loại cư trú chỉ như “cửa vào”, sau đó nhanh chóng chuyển sang mục đích khác.

Người kinh doanh (živnosť, s.r.o.) sẽ bị kiểm tra chặt hơn

Đây là nhóm bị ảnh hưởng rõ nhất trong luật mới.

Theo các phân tích pháp lý công bố trong năm 2026, cảnh sát ngoại kiều sẽ có thêm quyền kiểm tra:

• nợ thuế,
• nợ bảo hiểm xã hội,
• nợ bảo hiểm y tế,
• hoạt động kinh doanh thực tế của doanh nghiệp. (Vízum.sk)

Trong nhiều trường hợp, nếu doanh nghiệp:

• không hoạt động thật,
• nợ nghĩa vụ tài chính kéo dài,
• hoặc bị đánh giá chỉ tồn tại “trên giấy”,

cư trú kinh doanh có thể bị hủy.

Điều này cho thấy Slovakia đang chuyển từ mô hình “xét giấy tờ” sang kiểm tra hoạt động thực tế nhiều hơn trước.

Một số thay đổi tích cực cho người nước ngoài

Không phải tất cả đều là siết chặt.

Luật mới cũng mang tới nhiều thay đổi giúp giảm áp lực hành chính:

Visa quốc gia được kéo dài từ 90 lên 120 ngày

Điều này giúp người nước ngoài có thêm thời gian:

• nhập cảnh,
• đặt lịch ngoại kiều,
• hoàn thiện hồ sơ cư trú.

Giảm một số yêu cầu giấy tờ

Trong một số trường hợp:

• không còn cần công chứng chữ ký nếu ký trực tiếp trước mặt cảnh sát ngoại kiều,
• giảm yêu cầu chứng minh tài chính đối với một số loại hồ sơ.

Hồ sơ cũ đang xử lý vẫn được bảo vệ

Các hồ sơ nộp trước khi luật mới có hiệu lực sẽ tiếp tục được xét theo quy định cũ, nhằm tránh gây thiệt hại cho người nộp hồ sơ trước đó.

Người Việt tại Slovakia cần lưu ý gì?

Theo các chuyên gia di trú, giai đoạn 2025–2026 sẽ là thời kỳ chuyển tiếp khá quan trọng.

Người nước ngoài nên:

• theo dõi sát thời hạn cư trú,
• chuẩn bị hồ sơ sớm,
• không chờ tới phút cuối,
• kiểm tra kỹ nghĩa vụ thuế và bảo hiểm nếu kinh doanh,
• và đặc biệt tránh sử dụng các hình thức cư trú “không đúng thực tế”.

Trong bối cảnh Slovakia đang tăng cường số hóa và kiểm tra chặt hơn, các hồ sơ minh bạch, rõ ràng và hoạt động thực tế sẽ có lợi thế lớn hơn rất nhiều.

Một giai đoạn mới của chính sách di trú Slovakia

Nhìn tổng thể, Slovakia đang cố gắng cân bằng giữa hai mục tiêu:

• giảm tải cho hệ thống ngoại kiều,
• nhưng đồng thời kiểm soát chặt hơn chất lượng cư trú của người nước ngoài.

Với cộng đồng người Việt — vốn đã gắn bó với Slovakia hàng chục năm — đây là giai đoạn cần cập nhật thông tin thường xuyên hơn bao giờ hết.

Bởi trong nhiều trường hợp, chỉ một thay đổi nhỏ trong luật cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp tới:

• việc gia hạn cư trú,
• khả năng chuyển đổi mục đích cư trú,
• công việc,
• kinh doanh,
• và cả kế hoạch ổn định lâu dài của gia đình tại Slovakia.

Xem thêm thông tin về việc chuyển đổi, ra hạn cư trú mục đích kinh doanh

Nguồn tham khảo: IOM Slovakia, Bộ Nội vụ Slovakia, Euraxess Slovakia (euraxess.sk), các văn phòng luật di trú tại Slovakia. (mic.iom.sk) (AKMV) (Vízum.sk)